Frank Futselaar of Björn Koreman naar de Olympische Spelen in Tokio?

Frank Futselaar of Björn Koreman naar de Olympische Spelen in Tokio?

Wat een ongekende luxe voor de Nederlandse marathonlopers! In de afgelopen weken hebben maar liefst 4 lopers voldaan aan de limiet van 2:11:30 voor de Olympische Spelen. Bij de elite editie van de marathon van Valencia op 6 december 2020 werd Abdi Nageeye 15e in 2:07:09, Bart van Nunen 33ste in 2:10:16 en Frank Futselaar 41ste in exact 2:11:30. Een week later won Björn Koreman de marathon van Wenen in 2:11:07. Hoed af voor deze prachtige prestaties, die natuurlijk wel mede te danken geweest zullen zijn aan de ‘springveerschoenen’ die dit jaar al tot vele nieuwe records geleid hebben.

Maar wat nu?

Er mogen immers maar 3 Nederlanders deelnemen aan de OS. De Atletiekunie staat dus voor een lastige keuze, als deze nu al gemaakt moet worden. Wie van de 4 mogen straks naar Tokio? We gaan er vanuit dat Abdi Nageeye sowieso geselecteerd zal worden, gezien zijn status, historie en zijn snelle tijd. Als 2e ligt Bart van Nunen voor de hand, die immers meer dan 1 minuut sneller was dan Frank Futselaar in Valencia. Maar wie wordt de 3e Nederlander in Tokio? Dat is uiteraard aan de keuzeheren, die diverse factoren zullen laten meewegen bij deze moeilijke beslissing. De omstandigheden in Valencia en Wenen waren immers niet gelijk.

Om hen te helpen, maken wij in dit artikel een vergelijking tussen de prestaties van Frank Futselaar in Valencia en Björn Koreman in Wenen. We gebruiken daarbij ons universele hardloopmodel waarmee het mogelijk is om een objectieve vergelijking te maken voor de verschillende condities (schoenen, parcours, weer, aanwezigheid hazen) bij beide races.

De schoenen

Eén van de meest belangrijke prestatiebepalende factoren is uiteraard de recente ontwikkeling met de ‘springveerschoenen’. In eerdere artikelen hebben we die al uitgebreid geanalyseerd.

Exploded view van de Nike ZoomX Vaporfly Next% met de als een veer werkende koolstofvezelplaat (bron Nike).
Exploded view van de Nike ZoomX Vaporfly Next% met de als een veer werkende koolstofvezelplaat (bron Nike).

In een ander artikel bij ProRun verwezen we naar de onderzoeksresultaten van Wouter Hoogkamer, waarbij aangetoond werd dat de Nike Vaporfly leidde tot een 4% lager energieverbruik bij toplopers.

Aan de hand van de fotobeelden hebben we geconcludeerd dat zowel Frank als Björn op de Nike Vaporfly liepen. We hoeven dus gelukkig niet te gaan corrigeren voor een verschil in schoenen…. Wel hebben we in ons hardloopmodel de standaard ECOR-waarde (Energy Cost of Running) voor beiden met 4% verlaagd, vanwege deze schoenen.

Het parcours

In Wenen vond 13 december 2020 de marathon plaats op het supersnelle parcours waarop Eliud Kipchoge vorig jaar slaagde in zijn missie om de marathon onder de 2 uur te lopen (1:59:40).

De start lag bovenop de Reichsbrücke over de Donau. Vandaar ging het ongeveer 13 meter omlaag naar het vlakke en rechte traject op de Hauptallee in het Prater-park. De rotonden Lusthaus en Praterstern vormden steeds het keerpunt. Deze 4,3 kilometer lange ronde werd negen keer gelopen.

Marathon parcours Wenen (bron: het artikel1 van Christoph Triska e.a.)
Marathon parcours Wenen (bron: het artikel1 van Christoph Triska e.a.)

Het hoogteverschil per ronde is niet meer dan 3 meter. De bochten van de keerpunten zijn met een bochtstraal variërend van 23 tot 350 meter heel ruim. Het wetenschappelijk adviescomité dat de INEOS 1:59 Challenge van Eiud Kipchoge begeleidde, berekende dat de hoogteverschillen en de bochten in totaal slechts een nadeel van 5 seconden op de eindtijd betekende (t.o.v. een volledig recht en vlak parcours).

Hoogteverschillen en bochtstralen marathon parcours Wenen (bron: het artikel1 van Christoph Triska e.a.)
Hoogteverschillen en bochtstralen marathon parcours Wenen (bron: het artikel1 van Christoph Triska e.a.)

Het parcours in Valencia bestaat uit 2 rondes door het centrum van Valencia en is eveneens vrijwel vlak en razendsnel. Per ronde is het hoogteverschil slechts 14 meter, zodat het tijdverlies door de hoogteverschillen vergelijkbaar is met dat in Wenen (orde 5 seconden). Wel zitten er zo’n 20 bochten in het parcours. In een eerder artikel hebben we al aangetoond dat het tijdverlies door bochten veel kleiner is dan vaak wordt gedacht. We taxeren dat het parcours in Valencia hierdoor zo’n 5 seconden minder snel is dan dat van Wenen.

Dat het parcours in Valencia inderdaad razendsnel is, bleek ook wel uit de resultaten op 6 december. Niet alleen werd door de Keniaan Kibiwott Kandie het wereldrecord op de halve marathon verbeterd (57:32), maar ook de nummers 2, 3 en 4 van de race bleven onder het oude wereldrecord (58:01). In totaal liepen 61 atleten de Olympische limiet en werden maar liefst 11 nationale records en 77 persoonlijke records verbeterd.

Marathon parcours Valencia
Marathon parcours Valencia (bron: https://www.valenciaciudaddelrunning.com/maraton/maraton/)

Het weer

In Wenen waren de weersomstandigheden ideaal, 2-3 graden Celsius, was de luchtvochtigheid 93%, de luchtdruk 1008 mbar en vrijwel windstil (3 km/u).
In Valencia was het iets minder fris 7-10 graden Celsius, was de luchtvochtigheid 59%, de luchtdruk 1007 mbar, maar met een windje van 22 km/u niet windstil.

Afgezien van de wind in Valencia waren de weersomstandigheden in Wenen en Valencia dus vergelijkbaar goed. In Valencia hadden de lopers in twee ronden de wind globaal twee keer tegen en in de rug.

In onze boeken ‘Hardlopen met Power!’ en ‘The Secret of Running’ hebben we al eerder aangetoond dat de ideale temperatuur voor een marathon 7 graden Celsius is (voor toplopers). Bij 3 graden en 10 graden verschilt de prestatie in theorie slechts 0,004%. We kunnen dus wel stellen dat Frank en Björn wat temperatuur betreft gelijke ideale condities hadden. Op de invloed van de wind komen we verderop in dit artikel nog terug.

De aanwezigheid van hazen

In onze boeken en diverse artikelen hebben we aangetoond dat dit een belangrijke factor is. Hazen zorgen voor een belangrijke verlaging van de luchtweerstand waardoor je een snellere tijd kunt lopen. In dit opzicht heeft Björn een belangrijk nadeel gehad ten opzichte van Frank. Frank liep in een zeer sterk bezette topmarathon, waardoor hij kon profiteren van hazen en het lopen in een groepje. Frank finishte uiteindelijk als 41ste met diverse lopers vlak voor hem.

Björn liep in Wenen een groot deel van de wedstrijd alleen op kop. De wedstrijd was dit jaar georganiseerd als Oostenrijks kampioenschap en kende een veel minder sterk deelnemersveld. We schatten in dat de luchtweerstand van Björn dus aanzienlijk hoger geweest is (luchtweerstand coëfficiënt cdA 0,22 i.p.v. 0,20 m2). Dit zal hem ongeveer 1 minuut gekost hebben op zijn eindtijd.

Onze modelberekeningen

Met ons hardloopmodel hebben we de beide prestaties geanalyseerd en berekend hoeveel vermogen Frank en Björn hebben gelopen bij hun marathon.

Het Hardloopmodel

Voor Frank Futselaar is het resultaat dat hij als het in Valencia windstil zou zijn geweest 326 Watt heeft moeten lopen om zijn tijd van 2:11:30 te halen bij de omstandigheden van zijn race (7-10 graden Celsius, cdA 0,20 m2, ECOR 0,96 kJ/kg/km, gewicht 61 kg, luchtdruk 1007 mbar). Deze 326 Watt komt overeen met een ADV van 5,65 Watt/kg.

Voor Björn Koreman is het resultaat dat hij in Wenen 335 Watt heeft moeten lopen om zijn tijd van 2:11:09 te halen bij de omstandigheden van zijn race (3 graden Celsius, cdA 0,22 m2, ECOR 0,96 kJ/kg/km, gewicht 62 kg, windstil, luchtdruk 1008 mbar). Deze 335 Watt komt overeen met een ADV van 5.71 Watt/kg.

Als Björn met ditzelfde vermogen had gelopen met steun van hazen en een groepje (cdA dus 0,20 m2) dan had hij in theorie een tijd gelopen van 2:10:20.

Vervolgens hebben we nog een berekening gemaakt voor de invloed van de wind in Valencia. Daarbij hebben we een inschatting gemaakt van het effect van de windschaduw door gebouwen en groepjes, en zij-, mee-, en tegenwind. Bij windstil weer zou Frank geen 2:11:30 maar 2:11:06 hebben gelopen.

Het nadeel van Bjorn voor het lopen zonder hazen (49 seconden) in Wenen is dus groter dan het nadeel van de wind voor Frank in Valencia (24 seconden).

De conclusie

De prestatie van Björn Koreman in Wenen dient iets hoger aangeslagen te worden dan die van Frank Futselaar in Valencia. Hij heeft daarbij bovendien het nadeel gehad dat hij een groot deel van de race alleen heeft moeten lopen, waardoor hij meer last had van de luchtweerstand. Als hij tot de finish in een groepje had kunnen lopen, zoals Frank, zou hij in theorie 2:10:20 hebben kunnen lopen. Frank had te maken met wind. Als we compenseren voor dit nadeel had de tijd van Frank 2:11:06 kunnen zijn.

Björn was onder gelijk getrokken omstandigheden dus bijna een minuut (46 seconden) sneller dan Frank. Wat onze berekeningen betreft, heeft Björn dus recht op het ticket naar Tokio!

Zijn de kaarten al geschud? Dat is beslist nog niet zo. Er komen nog voorjaarsmarathons (hopen we) met nieuwe kansen om de limiet te lopen. Dan kunnen ook andere atleten dan Björn, Frank en Bart een poging doen. Pas na 31 mei 2021 bepaalt de Atletiekunie welke atleten naar Tokio gaan. Het zijn aanwijsplekken. De gelopen tijd speelt een rol, maar is niet het enige dat telt.

Tenslotte merken we op dat de ADV van zowel Björn als Frank een stuk lager is dan die van de wereldrecordhouders (die rond 6,4 Watt/kg lopen). Dat is ook geen wonder want Björn liep 12 minuten langzamer dan Eliud Kipchoge in Wenen en Frank liep 8,5 minuut langzamer dan de winnaar in Valencia. Beide lopers zullen helaas dan ook niet veel kans maken op een medaille in Tokio, tenzij ze zich nog spectaculair kunnen verbeteren… Is dat erg? We halen graag de slogan van baron de Coubertin aan dat deelnemen belangrijker is dan winnen!

1 The effects of course design (elevation undulations and curves) on marathon running performance: an a priori case study of the INEOS 1:59 Challenge in Vienna. Authors Christoph Triska, Wouter Hoogkamer, Kristine Snyder, Paolo Taboga, Christopher J. Arellano, Rodger Kram

Lees verder...

Prestatie-index verbeteren? Afvallen!

Veel hardlopers vinden het leuk om te weten wat hun niveau is. Anderen vinden het gewoon lekker om een rondje door de natuur of tussen de weilanden te rennen. Ze weten wel wie ze altijd voorblijven en wie ze niet kunnen bijhouden.

Om een eerlijke vergelijking te maken, moet je natuurlijk corrigeren voor de invloed van de leeftijd. Als je van jongs af aan traint, ben je in principe rond je 32ste het snelst. Daarna worden je tijden met de jaren beetje bij beetje minder. Na je 70ste ga ja nog harder achteruit. En er is natuurlijk een verschil tussen mannen en vrouwen. De fysiek van vrouwen is nu eenmaal anders dan bij mannen; met als belangrijkste verschil het geringere aandeel van spieren in het lichaamsgewicht.

Gelijk speelveld

Voor het meest eerlijke vergelijk van je hardloopniveau is het dus nodig rekening te houden met leeftijd en geslacht. Maar hoe doe je dat?
De oplossing is eenvoudig. Je kunt je hardloopvermogen uitdrukken in een getal.
Vermogen nemen we hierbij letterlijk: we gaan uit van het wattage dat je een uur lang kunt volhouden. Dit wattage noemen we het anaeroob drempelvermogen (ADV, in het Engels FTP) en is per kg lichaamsgewicht. De ADV van Hans is 4,3 Watt/kg en die van Ron is 3,7 Watt/kg. De 66-jarige Hans is dus een betere hardloper dan de 63-jarige Ron. Als de ADV van beiden hetzelfde zou zijn, is Hans vanwege het leeftijdsverschil tóch beter.

Hoe kom je je ADV te weten?

Wees gerust, je hoeft niet per se met een hardloopvermogensmeter een uur lang zo hard mogelijk te lopen. We hebben een calculator waarmee je met je gegevens van een snelle training of wedstrijd je ADV kunt uitrekenen. In de calculator vul je de gelopen afstand in – minimaal 3 km – en je tijd en je gewicht. Onder tabblad ‘VO2 max en ADV’ kun je dan aflezen wat je ADV per kg lichaamsgewicht is, in Watts/kg, en wat je VO2 max is als milliliter zuurstof per kg lichaamsgewicht per minuut.

Per kilogram lichaamsgewicht moet je even onthouden!

Er is nog een andere mogelijkheid om achter je ADV te komen. Dit kan door een keer mee te doen met De Eerlijke Strijd van ProRun. Je prestatie komt dan meteen in het maandklassement van ProRun op volgorde van prestatie-index. Je prestatie-index wordt hier uitgedrukt als een percentage ten opzichte van de wereldtop. Het zal je daarin als man opvallen dat vrouwen met een mindere ADV toch hoger dan jij in dit klassement staan. En ook zie je dat een oudere hardloper niet zelden hoger klasseert dan een jongere. Dat is logisch gezien de uitleg die we aan het begin van dit artikel gaven. ProRun noemt dit klassement dan ook De Eerlijke Strijd!

Prestatie-index naar leeftijd én lichaamsgewicht

Het klassement van De Eerlijke Strijd geeft een ranking op basis van prestatie-indices maar geeft niet weer van welk niveau je bent. Daarvoor kun je onderstaande tabellen voor mannen en vrouwen gebruiken.

Het is niet te hopen dat je in de klasse Dramatisch valt. Als er geen persoonlijke medische redenen zijn, is dat meestal vanwege een heel ongezond gewicht. Het is dan sowieso van belang om af te vallen. Voor je hardloopprestaties kunnen we het voordeel van afvallen uitleggen aan de hand van je ADV.
ADV is een maat voor het vermogen van je menselijk motor, je longen, hart en zuurstoftransportstelsel. Als je afvalt, wordt het vermogen van je menselijke motor niet anders. Per kilogram lichaamsgewicht wordt het meer!

Een voorbeeld. De ADV van Ron is momenteel 3,7 Watt/kg. Ron weegt 80 kg. Zijn menselijke motor kan een uur lang 3,7*80 = 296 Watt leveren. Als Ron voor een marathon traint, valt hij vanzelf af en staat met 78 kg aan de start. Zijn ADV is dan 296/78 = 3,8 Watt/kg. Hij is daardoor 2,5% (2/80 is 2,5%) sneller. Over een kilometer maakt hem dat ruim 10 seconden sneller. Op de marathon zijn dat liefst 7 minuten. Dat is de moeite van afgetraind aan de start staan al meer dan waard!

Als Ron tijdens de komende feestdagen weinig traint en veel eet en drinkt, weegt hij begin januari misschien wel 84 kg …. Zijn ADV wordt dan 296/84 = 3,5 Watt/kg. Hij is dan voor zijn leeftijd niet langer van regionaal niveau, maar liefhebber. En erger, op de marathon plots 5% (4/80 is 5%) langzamer. Dat komt neer op 15 seconden per kilometer. Over de hele marathon betekent dat een bijna 11 minuten slechtere tijd. Als je wil weten wat de invloed van je gewicht op jouw tijden is, kun je dat hier uitrekenen.

Dit voorbeeld is natuurlijk geen pleidooi om zonder beperkingen af te vallen. Let op je BMI en percentage lichaamsvet. Hou het gezond!

Lees verder...

Getest: de Coros Pace 2

Eliud Kipchoge loopt met een Coros hardloophorloge. Eerlijk gezegd hadden we wel eens van dit merk gehoord maar ons er nooit zo in verdiept. Het in Californië gevestigde Coros kwam in 2016 met een eerste product op de markt, een wielrenhelm. Dit was mogelijk via een crowdfundactie van deze start-up in het kickstarter programma. Kort daarna kwam het met geavanceerde sporthorloges op de markt.

Coros is in november partner geworden van NN Running Team. ‘NN Running Team-atleten zullen trainen met het Coros Pace 2 Premium GPS-sporthorloge, het lichtste GPS-horloge op de markt met slechts 29 gram en ontworpen met de nadruk op hardlopen op de weg en persoonlijke records.’ Dít is dus de reden dat we Eliud Kipchoge met zo’n horloge afgebeeld zien! ‘Zijn mantra No Human is Limited en de Coros slogan Explore Perfection passen perfect bij elkaar.’ staat in het persbericht.

Er is nog een tweede reden dat ons Coros opviel. Misschien wel de allerbelangrijkste reden. Het is het eerste horloge met volledige integratie van de Stryd hardloopvermogensmeter.

Eliud Kipchoge als nieuwe ambassadeur van Coros, de nieuwe partner van NN Running Team (foto: www.nnrunningteam.com en Coros)
Eliud Kipchoge als nieuwe ambassadeur van Coros, de nieuwe partner van NN Running Team (foto: www.nnrunningteam.com en Coros)

Is het een Garmin killer?

Ron heeft zijn Stryd dagelijks in combinatie met de Garmin Fenix 6X in gebruik, een geavanceerd maar prijzig klokje. Er is een hele reeks aan merken en modellen die goed samenwerken met Stryd. We hebben ook heel goede ervaringen met Polar. Maar volledige integratie met Stryd is een ander verhaal. Dat gaat alleen nog maar op voor de modellen van Coros.

Wij kregen rechtstreeks uit de Verenigde Staten een Coros Pace 2 toegestuurd. Dezelfde als Eliud Kipchoge draagt. Om uit te proberen. En we gaan dat natuurlijk weer in een duurtest doen. Daar komen we over een tijdje in een volgend artikel op terug. In dit artikel gaat het over onze eerste kennismaking met de Coros Pace 2. En die is indrukwekkend. En al helemaal voor de prijs van net geen € 200. Let wel op. De Coros Pace is ook nog te koop maar díe is niet ‘fully compatible’ met Stryd.

De Coros biedt net als de gerenommeerde merken voor multisporthorloges enorm veel mogelijkheden. En ogenschijnlijk neemt Garmin ideeën van Coros over: op 20 oktober 2020 kwam Garmin met de softwareversie 12.20 uit. Onder meer met het nieuwe profiel ‘Run op baan’. Deze ondervangt het GPS-probleem met de bochten van een atletiekbaan. Omdat de afstandmeting van een GPS-horloge gebaseerd is op de lengte van rechte lijntjes tussen de GPS-meetpunten wijkt de afstand op een atletiekbaan altijd wat af. Het profiel ‘Run op baan’ gaat er vanuit dat de atletiekbaan een lengte van 400 meter heeft. Het horloge rondt de afstand daarop af. Je kunt zelfs de baan instellen waarin je op de atletiekbaan loopt. Want de 400 meter klopt alleen voor baan 1. Voor baan 2 is dat bijvoorbeeld al ongeveer 7 meter meer, baan 3 is ongeveer 14 meter langer, enzovoort.

Coros blijkt deze Track Run optie al een jaar langer te hebben….

De lichtgewicht Coros Pace 2 is beslist interessant voor hardlopers.
De lichtgewicht Coros Pace 2 is beslist interessant voor hardlopers.

Coros Pace 2

De Pace 2 is het goedkoopste horloge in de modellenreeks van Coros. Uitgezonderd de oorspronkelijke Pace kennen ze allemaal een volledige integratie met Stryd.
De Pace 2 heeft een nylon bandje en de vezel versterkte kunststof kast en weegt – gecontroleerd op de keukenweegschaal – niet meer dan 29 gram. De claim is dat het lichtste GPS-horloge is dat te koop is. De Garmin Fenix 6X van Ron blijkt met 93 gram op dezelfde keukenweegschaal een relatieve zwaargewicht. Het valbestendig geachte glas van de Pace 2 is van de Amerikaanse fabrikant Corning. Het is geen saffierglas. Dat is voorbehouden aan de duurdere modellen van Coros.

De bediening lijkt op dat van een Apple Watch en bestaat uit een knop met draai/klik-functie en een tweede klikknop om terug te gaan in een menu.
Er zijn diverse sportieve wijzerplaten om uit te kiezen, in kleur zowel digitaal als analoog. De accu gaat bij normaal GPS gebruik 30 uur mee. De Pace 2 kent ook een UltraMax-optie waarin minder GPS punten worden bepaald, de nauwkeurigheid dus minder wordt, maar de accu 60 uur meegaat. De Pace 2 bevat alle gebruikelijke smartwatch functies en heeft hartslagmeting op de pols. De specificaties op de website van Coros blijken niet eens compleet. Er staat bijvoorbeeld niet vermeld dat ook je slaappatroon te bekijken is. De filosofie van Coros is dat de hardware (je horloge) lang mee moet gaan en nieuwe functies met software updates tot stand komen.

De Coros Pace 2 heeft veel mogelijkheden. Een uitgebreide manual hebben we (nog) niet gevonden. Wel zijn tal van YouTube video’s te vinden met uitleg hoe iets werkt of kunt wijzigen of instellen.

Trainingsschema’s

De Coros heeft basis trainingsschema’s aan boord. Interessanter is dat je schema’s rechtstreeks vanuit TrainingPeaks in het horloge kunt laden. Helemaal interessant is dat je eenvoudig zelf een training (run program) in het horloge kunt aanmaken. Ook op basis van vermogen. Dat kun je doen in de Coros app op je mobiele telefoon. Vrijwel alles is mogelijk. Je kunt kiezen voor segmenten op basis van afstand of tijd. En bij de intensiteit voor tempo, hartslag, cadans én vermogen. Als je op deze manier een aantal trainingen hebt aangemaakt, kun je als je wilt een compleet trainingsschema (training plan) bouwen in de Coros app. We laten dat aan de hand van wat screen prints zien in onderstaande afbeelding.
Jammer is dat de mooie Stryd Workout App met adaptieve persoonlijke trainingsschema’s niet werkt met Coros. Stryd Workout App is beschikbaar voor sporthorloges die apps van derden toestaan, zoals Garmin en Apple Watch.

Voorbeeld-training aangemaakt in de Coros app. Met 2 km warming-up in 230-250 watt, 5 herhalingen van 500 meter in 290-300 watt en cooling-down in 250-270 watt. Alles is vrij te kiezen.
Voorbeeld-training aangemaakt in de Coros app. Met 2 km warming-up in 230-250 watt, 5 herhalingen van 500 meter in 290-300 watt en cooling-down in 250-270 watt. Alles is vrij te kiezen.

Rustige duurloop

Bij de eerste keer uitproberen is een rustige hersteltraining gelopen. Zowel op het horloge als in de Coros app zijn alle mogelijke gegevens na afloop te bekijken. Vanzelfsprekend is ook een synchronisatie koppeling met Stryd’s PowerCenter aanwezig. Je critical power blijk je overigens wel handmatig in te moeten geven.

De eerste indruk ik prima. Het horloge doet onderweg wat het doen moet. De timer stoppen was even onhandig. Dat bleek geen kwestie van het draaiknopje indrukken, maar eerst draaien (scroll to unlock) en dan indrukken. In het systeemmenu van de Coros kun je dit wijzigen in langer indrukken (hold to unlock) of de Auto Lock helemaal uitzetten (Off).

Helaas werkt ook deze hartslagmeting aan de pols niet goed bij Ron. Dit is niet per se een specifiek minpunt voor Coros. Bij Garmin, Polar, Sigma en Apple Watch werkt het bij Ron ook niet goed. Op zich is dat geen probleem omdat Ron toch altijd met een hartslagband loopt.

Zowel in het horloge als in de Coros app zijn alle gegevens van de training terug te vinden. De vormgeving van de informatie is prima. De Stryd app is wel meer compleet en – kwestie van smaak – mooier, maar ook dat is geen minpunt voor de Coros omdat je bij een Stryd vanzelfsprekend ook over de Stryd app beschikt. Vanuit dit gezichtspunt is de Coros Pace 2 onderweg een heel mooie monitor van je Stryd. Vergelijkbaar met Apple Car Play navigatie op het ingebouwde navigatiescherm in je auto.

Screenprints van (een deel van) de informatie in respectievelijk de Coros app en Stryd app.
Screenprints van (een deel van) de informatie in respectievelijk de Coros app en Stryd app.

Binnenkort

Over een tijdje komen we bij ProRun terug met een tweede artikel over de Coros Pace 2. We gaan dit horloge eens lekker uitgebreid uitproberen. Het ziet er veelbelovend uit en de prijs is heel gunstig.

Als spoiler alert melden we alvast dat de Coros horloges – uitgezonderd de oude Coros Pace (zonder toevoeging 2) – net als de Polar Vantage V en de Polar Grit X ook zelf je hardloopvermogen kunnen bepalen; met hulp van de GPS-gegevens zonder koppeling aan een Stryd footpod. Hoe goed zou dat zijn?

Lees verder...

Hoe eet je zo gezond mogelijk?

Hoe eet je zo gezond mogelijk?

Dit is ons vijfde en voorlopig laatste artikel over gezondheid en levensverwachting.

In het eerste artikel toonden we aan dat een hoge VO2 max het risico op vroegtijdig overlijden door hart- en vaatziekten en ook aan andere ziekten waaronder zelfs kanker aanzienlijk verkleint. We introduceerden daarom het begrip fitnessleeftijd en een calculator om deze te berekenen.

In het tweede artikel presenteerden we een aanvullende analyse van de levensverwachting. Je levensverwachting wordt immers ook door andere factoren beïnvloed, zoals roken, dieet, bloeddruk, cholesterol, erfelijkheid, levensstijl en psychologische factoren (gelukgevoelens, stress). Deze factoren kunnen uitgedrukt worden in het begrip biologische leeftijd. Vervolgens kun je je brede levensverwachting bepalen, die gelijk is aan de standaard levensverwachting plus het verschil tussen je leeftijd en je biologische leeftijd.

We sloten dit artikel af met de onderstaande 10 regels voor een gezonde levensstijl. Als je leeft volgens deze regels, is de kans om een hoge leeftijd te bereiken maximaal!

Levensstijl regels: de sleutel tot een lang leven

  1. Rook niet
  2. Slaap volop
  3. Train regelmatig en intensief
  4. Lach volop en geniet van je leven
  5. Geniet van je relatie en van je vrienden
  6. Beheers je stressniveau
  7. Eet volop fruit en groenten
  8. Vermijd te veel alcohol, suiker, zout, (verzadigd) vet en bewerkt voedsel
  9. Vermijd een te hoge bloeddruk
  10. Vermijd risico’s en milieuvervuiling

In het derde artikel gingen we in op het rendement van training en rekenden we uit hoeveel je levensverwachting toeneemt per uur dat je traint. De conclusie was dat het rendement van trainen zeer gunstig is: je ‘winst’ in levensverwachting is ruim meer dan de ‘investering’ in trainingsuren.

In het vierde artikel behandelden we de invloed van persoonlijkheid en levensstijl aan de hand van het boek van de Canadees en 60-voudig wereldrecordhouder Earl Fee “100 Years Young, the natural way”. In ons artikel hebben we enkele sprekende voorbeelden samengevat:

  1. Belang van optimisme, positief denken en gelukgevoelens
  2. Belang van goede gewoonten
  3. Belang van ‘mental exercise’
  4. Belang van ‘opruimen’
  5. Belang van spiritueel denken

Wat is de invloed van voeding op je gezondheid en je levensverwachting?

Vandaag sluiten we de serie af met een artikel over de invloed van voeding. Is er een causaal verband aan te tonen tussen voeding en ziektes of levensverwachting? We hebben veel literatuur hierover gelezen, waaronder het boek van emeritus-hoogleraar voedingsleer prof. Martijn Katan “Voedingsmythes”. Hij concludeert daarin dat we overspoeld worden met berichten over heilzame of juist schadelijke effecten van eten en drinken. De zogenaamde gunstige effecten zijn vaak niet gebaseerd op harde wetenschap- en de veronderstelde nadelige effecten ook niet. Katan stelt dat er heel veel mythes over voeding bestaan. Die mythes ontstaan doordat onderzoekers zich laten verleiden om hun bevindingen aan te dikken. Dat leidt tot overtrokken persberichten. De media publiceren die graag want voedingsnieuws gaat er altijd in. Voedingsmythes komen tegemoet aan vele behoeftes, waaronder die van de levensmiddelenindustrie die het onderzoek vaak financiert….

In zijn boek rekent Katan af met zeventig voedingsmythes. Hij eindigt met de boodschap: Nieuws over voeding mag je meestal negeren. De informatie in de media is meestal nieuw en spannend maar haast altijd fout en niet gebaseerd op harde wetenschap.

Wat voor harde wetenschap bestaat er dan wel over de invloed van voeding op onze gezondheid en levensverwachting?
De beste bron hiervoor is ons inziens het advies van de Gezondheidsraad “Richtlijnen goede voeding 2015”. Dit is het officiële advies aan Kabinet en Parlement van een uitgebreide commissie waarin vrijwel alle Nederlandse deskundigen op het gebied van voedingsleer waren vertegenwoordigd. Men is niet over 1 nacht ijs gegaan, want de adviesaanvraag van de Minister dateerde al van 1998. In die tussenliggende jaren is de actuele stand van de wetenschap op een rij gezet. Dit heeft onder meer geresulteerd in 29 achtergronddocumenten over afzonderlijke voedingsmiddelen. Het advies zelf telt 93 bladzijden en is te zien als een samenvatting van de stand van de wetenschap aan de hand van strenge kwaliteitseisen. Naast de commissie hebben ook het Voedingscentrum en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu een bijdrage geleverd aan het advies.

Onderzoeksmethodologie Richtlijnen Goede Voeding 2015

De commissie heeft onderzocht wat het verband is tussen voedingsmiddelen en het risico op chronische ziekten. Daarbij heeft men primair gekeken naar de Nederlandse top 10 van ziekten, te weten coronaire hartziekten, beroerte, hartfalen, diabetes, chronisch obstructieve longziekten (COPD), borstkanker, darmkanker, longkanker, dementie en depressie. Daarnaast heeft de commissie gekeken naar risicofactoren, waarvoor een causale relatie met ten minste één chronische ziekte is aangetoond. Het gaat hierbij om systolische bloeddruk, LDL-cholesterol en lichaamsgewicht.
Qua typen onderzoek maakt de commissie onderscheid tussen gerandomiseerd en gecontroleerd interventieonderzoek (RCT’s) en prospectief cohortonderzoek.

In RCT’s worden deelnemers op basis van toeval in groepen verdeeld, waarbij één groep een behandeling (voedingsmiddel) krijgt en de andere groep als controle dient. Goed uitgevoerd onderzoek van dit type geeft de beste aanwijzingen over de causaliteit van een verband. Uit RCT’s trekt de commissie in de diverse achtergronddocumenten conclusies over effecten van inname op causale risicofactoren en chronische ziekten en over het bewijskrachtniveau van die conclusies.

In cohortonderzoek wordt het verband tussen voeding en chronische ziekten onderzocht zonder dat de onderzoeker ingrijpt in de bestaande situatie. Cohortonderzoek levert minder sterk bewijs voor causaliteit omdat vertekening nooit is uit te sluiten. Het gaat hierbij om de vraag of er voldoende is gecorrigeerd voor de invloed van leefstijlvariabelen (roken, alcoholgebruik, lichaamsbeweging e.d. ).

Tenslotte heeft de commissie gebruik gemaakt van publicaties uit peer-reviewed tijdschriften waarin gegevens uit meerdere onderzoeken gepubliceerd zijn, de zogenaamde meta-analyses. Deze geven een groter statistisch onderscheidingsvermogen en nauwkeuriger schatting van een verband.
De onderstaande figuur uit het advies geeft een overzicht van de gebruikte onderzoeksmethodologie.

Richtlijnen goede voeding 2015

Bij de formulering van richtlijnen heeft de commissie zich gebaseerd op conclusies met grote bewijskracht:

  • Het voedingsmiddel is van invloed op een causale risicofactor. Hier gaat het om resultaten uit RCT’s.
  • Het voedingsmiddel hangt samen met het ziekterisico. Hier gaat het om resultaten uit een cohortonderzoek, we spreken dan van een verband.

Samenvatting Advies Richtlijnen Goede Voeding

De kern van het advies is om te eten volgens een meer plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon. Dit is uitgewerkt in richtlijnen voor de voedingsmiddelen groenten en fruit, vlees, vis, noten, peulvruchten, graanproducten, boter en olie, dranken, alcohol, keukenzout en voedingssupplementen. In de onderstaande tabel hebben we het advies samengevat.

In dit artikel zullen we puntsgewijs de belangrijkste conclusies noemen:

1. Groente en fruit
De commissie concludeert dat overtuigend is aangetoond dat het eten van groente en fruit het risico op coronaire hartziekten en beroerte verlaagt. Uit cohortonderzoek komt ook naar voren dat het eten van groenten en fruit samenhangt met een lager risico op diabetes, darmkanker en longkanker. De aanbevolen hoeveelheid is 200 gram groente en 200 gram fruit. Nederlanders eten overigens gemiddeld te weinig groente (125 gram) en fruit (120 gram ).

2. Volkorenbrood en volkorenproducten
De commissie concludeert dat overtuigend is aangetoond dat de consumptie van volkorenproducten het risico op coronaire hartziekten en beroerte verlaagt. Uit cohortonderzoek komt ook naar voren dat het eten van volkorenproducten samenhangt met een lager risico op diabetes en darmkanker. De aanbevolen hoeveelheid is 90 gram per dag; de gemiddelde consumptie in Nederland ligt ongeveer op dit niveau.

3. Peulvruchten
De commissie concludeert dat overtuigend is aangetoond dat consumptie van peulvruchten het LDL-cholesterol verlaagt en daarmee het risico op coronaire hartziekten. In Nederland eet overigens de helft van de bevolking niet of nauwelijks peulvruchten (soja-bonen, linzen, kikkererwten of spliterwten).

4. Ongezouten noten
De commissie concludeert dat het overtuigend is aangetoond dat consumptie van ongezouten noten het risico op coronaire hartziekten verkleint. De aanbevolen hoeveelheid is 15 gram per dag, in Nederland eet de helft van de bevolking geen ongezouten noten (walnoten, amandelen, hazelnoten, cashewnoten, pistachenoten, macadamnoten, paranoten en pinda’s).

5. Zuivel
De commissie concludeert dat het aannemelijk is dat de consumptie van zuivel samenhangt met een lager risico op darmkanker en diabetes. De aanbevolen hoeveelheid is enkele porties per dag waaronder melk of yoghurt. De gemiddelde zuivelconsumptie in Nederland ligt op dit niveau.

6. Vette vis
De commissie concludeert dat het overtuigend is aangetoond dat het eten van vis het risico op coronaire hartziekten verlaagt. In cohortonderzoek hangt het eten van vis ook samen met een lager risico op een beroerte. De aanbevolen consumptie is één keer per week vis eten, bij voorkeur vette vis (haring, zalm, makreel). In Nederland eet de helft van de bevolking 2 tot 3 porties vis per maand.

7. Thee
De commissie concludeert dat overtuigend is aangetoond dat de consumptie van thee het risico op een beroerte verlaagt. Aannemelijk is verder dat de consumptie van thee samenhangt met een lager risico op diabetes. De aanbevolen hoeveelheid is 3 koppen per dag.

8. Vervang geraffineerde graanproducten door volkorenproducten
De commissie benadrukt het belang van vervanging van geraffineerde door ongeraffineerde graanproducten. Vervanging van suikers door zetmeel leidt tot verlaging van het LDL-cholesterol. Zetmeel is een gezondere bron van koolhydraten dan suikers. De gemiddelde consumptie van geraffineerde graanproducten (wit brood, pasta, etc.) ligt in Nederland op circa 100 gram per dag.

9. Vervang boter- en braadvetten door vloeibare vetten en plantaardige oliën
De commissie concludeert dat het overtuigend is aangetoond dat vervanging van boter- en braadvetten door vloeibare vetten en plaataardige oliën het risico op coronaire hartziekten verlaagt.

10. Vervang ongefilterde koffie door gefilterde koffie
De commissie concludeert dat overtuigend is aangetoond dat ongefilterde koffie het LDL-cholesterol verhoogt en daarmee het risico op coronaire hartziekten. In cohortonderzoek hangt het gebruik van gefilterde koffie samen met een lager risico op hartziekten, beroerte en diabetes.

11. Eet weinig rood of bewerkt vlees
De commissie concludeert dat het aannemelijk is dat er een verband bestaat tussen de consumptie van rood vlees en bewerkt vlees en een hoger risico op beroerte, diabetes, darmkanker en longkanker. Het verband is bij bewerkt vlees sterker dan bij rood vlees.
De richtlijn is om de consumptie van rood vlees en met name bewerkt vlees te beperken. Gemiddeld eten Nederlandse mannen ongeveer 105 gram rood vlees per dag en 55 gram bewerkt vlees.

12. Suikerhoudende dranken
De commissie concludeert dat overtuigend is aangetoond dat de consumptie van suikerhoudende dranken het risico op diabetes verhoogt. Goede alternatieven zijn water, thee en koffie.

13. Alcohol
De commissie concludeert dat het overtuigend is aangetoond dat een hoog alcoholgebruik het risico op beroerte verhoogt. Daarnaast is een hoog alcoholgebruik geassocieerd met een hoger risico op borstkanker, darmkanker en longkanker. Het is echter aannemelijk dat een matig alcoholgebruik samenhangt met een lager risico op hart- en vaatziekten, diabetes en dementie. Een lage consumptie van wijn hangt samen met een lagere overall-sterfte. De commissie beveelt aan om geen alcohol te drinken of in ieder geval niet meer dan 1 glas per dag.

14. Keukenzout
De commissie concludeert dat het overtuigend is aangetoond dat een vermindering van de natriuminname de bloeddruk verlaagt en daarmee het risico op hart- en vaatziekten. De aanbeveling is om de inname te beperken tot 6 gram keukenzout per dag. De gemiddelde inname voor Nederlandse mannen bedraagt momenteel 10 gram per dag.

15. Voedingssupplementen
De commissie concludeert dat het gebruik van voedingssupplementen niet nodig is, behalve voor mensen die tot een specifieke groep behoren waarvoor een suppletieadvies geldt. Voorbeelden zijn het vitamine-D advies voor jonge kinderen, zwangere vrouwen, ouderen en mensen met een donkere huid of lichaam bedekkende kleding. Zwangere vrouwen hebben extra foliumzuur nodig en veganisten extra vitamine B12.

Naast de aanbevelingen voor specifieke voedingsmiddelen, heeft de commissie ook gekeken naar zogenaamde ‘aanbevolen voedingspatronen’, zoals het Mediterrane voedingspatroon, het Scandinavische voedingspatroon en de Amerikaanse Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH). Deze patronen scoren hoog op het gebruik van groente, fruit, volkorenproducten, noten, peulvruchten, plantaardige oliën, magere zuivel, gevogelte en vis. Wat de patronen kenmerkt is dat ze minder dierlijke en meer plantaardige voedingsmiddelen bevatten. Dit geldt nog meer voor vegetarische voeding. De commissie concludeert dat het overtuigend is aangetoond dat de aanbevolen voedingspatronen het risico op coronaire hartziekten en beroerte verkleinen. Verder zijn deze patronen geassocieerd met een lager risico op diabetes, darmkanker en overall-sterfte. Het is ook overtuigend aangetoond dat vegetarische voedingspatronen het risico op coronaire hartziekten verkleinen. De commissie beveelt daarom concluderend aan om te eten volgens een meer plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon.

Tot zover onze samenvatting van de Richtlijnen Goede Voeding. Aansluitend aan het advies van de commissie hebben het Voedingscentrum en de Consumentenbond dit vertaald in praktische brochures en boeken, waaronder de Schijf van Vijf. De lezers van ProRun zullen diverse zaken dan ook vast wel eens vaker gezien of gelezen hebben. Toch leek het ons goed om nog eens stil te staan bij het rapport van de commissie zelf, dat immers gezien mag worden als dé bundeling van de wetenschappelijke kennis over de invloed van voeding op de gezondheid.

Lees verder...

De wijze lessen van Earl Fee

De wijze lessen van Earl Fee

Enige tijd geleden publiceerden we 3 artikelen over de positieve effecten van training op gezondheidsparameters en je levensverwachting.

In het eerste artikel toonden we aan dat een hoge VO2 max het risico op vroegtijdig overlijden door hart- en vaatziekten en ook aan andere ziekten waaronder zelfs kanker aanzienlijk verkleint. We introduceerden daarom het begrip fitnessleeftijd en een calculator om deze te berekenen.

In het tweede artikel presenteerden we een aanvullende analyse van de levensverwachting. Je levensverwachting wordt immers ook door andere factoren beïnvloed, zoals roken, dieet, bloeddruk, cholesterol, erfelijkheid, levensstijl en psychologische factoren (gelukgevoelens, stress). Deze factoren kunnen uitgedrukt worden in het begrip biologische leeftijd. Vervolgens kun je je brede levensverwachting bepalen, die gelijk is aan de standaard levensverwachting plus het verschil tussen je leeftijd en je biologische leeftijd.

We sloten dit artikel af met de onderstaande 10 regels voor een gezonde levensstijl. Als je leeft volgens deze regels, is de kans om een hoge leeftijd te bereiken maximaal!

  1. Rook niet
  2. Slaap volop
  3. Train regelmatig en intensief
  4. Lach volop en geniet van je leven
  5. Geniet van je relatie en van je vrienden
  6. Beheers je stressniveau
  7. Eet volop fruit en groenten
  8. Vermijd te veel alcohol, suiker, zout, (verzadigd) vet en bewerkt voedsel
  9. Vermijd een te hoge bloeddruk
  10. Vermijd risico’s en milieuvervuiling

In het derde artikel gingen we in op het rendement van training en rekenden we uit hoeveel je levensverwachting toeneemt per uur dat je traint. De conclusie was dat het rendement van trainen zeer positief is : je ‘winst’ in levensverwachting is ruim meer dan de ‘investering’ in trainingsuren. Bij Hans en Ron is het rendement resp. 15 uur/uur en 9 uur/uur volgens de cardiovasculaire levensverwachting en resp. 3,5 uur/uur en 2,6 uur/uur volgens de brede levensverwachting.

Vandaag en volgende week publiceren we een 4e en een 5e artikel in deze reeks. We denken dat we in de eerste 3 artikelen wel voldoende aangetoond hebben dat (hardloop)training grote aantoonbare positieve effecten heeft op je gezondheid en je levensverwachting. Maar hoe zit het nu met die andere factoren uit de levensstijlregels, zoals voeding en je persoonlijkheid/psychologie/levensstijl? Kunnen we daar ook echt kwantitatief van aantonen hoe groot de invloed is op je gezondheid en levensverwachting? En hoe is het causale verband dan tussen voeding of een positieve levenshouding en het voorkomen van ziekten?

We hebben veel literatuur hierover gelezen en willen die samenvatten in 2 artikelen. Volgende week behandelen we de invloed van voeding aan de hand van het advies van de Gezondheidsraad “Richtlijnen goede voeding 2015”, dat een grondige analyse bevat van de stand van de wetenschap over de invloed van voeding op de gezondheid. En vandaag gaan we in de invloed van persoonlijkheid en levensstijl aan de hand van het boek van de Canadees Earl William Fee “100 Years Young, the natural way”.

Wie is Earl Fee?

De Canadees Earl Fee heeft inmiddels 60 wereldrecords verbeterd (foto: social media)
De Canadees Earl Fee heeft inmiddels 60 wereldrecords verbeterd (foto: social media)

Earl Fee (geboren op 22 maart 1929) is veelvoudig wereldkampioen bij de masters. In 2005 werd hij door World Masters Athletics uitgeroepen tot atleet van het jaar. Hij werkte meer dan 30 jaar als kernfysicus bij de Atomic Energy of Canada Limited. Op latere leeftijd ging hij hardlopen met zijn zoons en op 56-jarige leeftijd liep hij zijn eerste wedstrijd bij de masters. Inmiddels heeft hij 60 wereldrecords verbeterd, waaronder de bestaande records op de 200 meter horden bij de M80 en M85, de 400 meter bij de M85 en M90 en de 800 meter bij de M65, M70, M75, M80, M85 en M90 800 meter. In 2005 en 2019 werd hij door de WMA uitgeroepen tot wereld master atleet van het jaar. Hij is inmiddels 91 jaar oud en nog steeds uiterst fit: zo verbeterde hij recent het wereldrecord op de 400 meter bij de M90 tot 89.15 seconden!
Earl Fee is daarmee een inspirerend voorbeeld voor fitheid en een gezonde levensstijl. Hij is ook schrijver, dichter en veelgevraagd spreker. Hij heeft diverse boeken op zijn naam staan, waaronder The Complete Guide to Running: How to Be a Champion from 9 To 90 en 100 Years Young the Natural Way.

Earl Fee in de finale M80 van de 400 meter horden van de 2011 WMA Championships (foto social media)
Earl Fee in de finale M80 van de 400 meter horden van de 2011 WMA Championships (foto social media)

100 Years Young: the natural way

Dit boek leest als de wijze lessen van een inspirerende oom. Het is het magnum opus van Fee met 646 bladzijden en 37 hoofdstukken, waarin hij zijn visie op een gezonde levensstijl uiteenzet en onderbouwende literatuur en studies toelicht. Het is onderverdeeld in 3 delen: body, mind en spirit.
Het deel over body bestaat uit 20 hoofstukken over het belang van de juiste voeding en training. We gaan hier nu niet verder op in, mede omdat we deze stof in andere artikelen behandeld hebben of nog gaan behandelen.
De delen over mind en spirit bestaan uit 16 enthousiasmerende hoofdstukken over het belang van een goede gezonde levensstijl en de positieve effecten hiervan op je gezondheid en levensverwachting. Met humor en vele voorbeelden behandelt Fee diverse aspecten van ‘anti-aging’, die samenhangen met je levensstijl en persoonlijkheid. In dit artikel pikken we enkele sprekende voorbeelden eruit.

1. Belang van optimisme, positief denken en gelukgevoelens
In onze eerdere artikelen hadden we ook al gezien dat deze eigenschappen een positief effect hebben op je gezondheid en je levensverwachting. Fee onderbouwt dit met een aantal sterke voorbeelden uit de wetenschappelijke literatuur. Ze hebben medewerkers van de universiteit van Kentucky in 2003 de essays onderzocht die 180 nonnen in 1930 hadden geschreven. De onderzoekers vonden dat nonnen die positieve woorden gebruikt hadden tussen de 7 en 10,5 jaar ouder geworden waren dan de nonnen die negatieve woorden gebruikten! De nonnen waren natuurlijk perfecte kandidaten voor zo’n studie omdat ze allemaal een identieke levensstijl en gewoonten hadden. In andere studies , waaronder een beroemde van Yale, waar diverse calculatoren op gebaseerd zijn, werd ook steeds gevonden dat optimistische, positieve, gelukkige mensen aanzienlijk langer leefden. Diverse studies verklaarden later de reden van het positieve effect: positief denken leidt tot een versterking van het immuunsysteem en lagere gehalten aan stresshormonen.

2. Belang van goede gewoonten
Fee benadrukt dat ‘habits make you or break you’. De negatieve gevolgen van slechte gewoontes als roken, drugs gebruiken, en te veel eten spreken voor zich, maar hij hamert er ook steeds op dat je slechte gewoonten kunt vervangen door goede als je eraan werkt (‘we are what we repeatedly do. Excellence is not an act but a habit’). Hij haalt een studie aan waarin is aangetoond dat je gemiddeld 9 jaar ouder wordt als je je houdt aan de 7 goede gewoonten (niet roken, voldoende trainen, geen overgewicht, gezond eten, weinig alcohol, voldoende slaap en ontbijten). Hardlopers voldoen hier gelukkig meestal ‘vanzelf’ aan en mogen dus een meer dan gemiddelde levensverwachting hebben! Die goede gewoonten verkleinen zelfs de kans op het ontstaan van kanker volgens de American Cancer Institute Guidelines.

3. Belang van ‘mental exercise’
Net als ons lichaam, moeten we ook onze geest trainen. Aspecten hiervan zijn het uitdagen van je geest door het leren van nieuwe dingen, omgaan met jonge en actieve mensen (‘you will never be old if you think young’) en het minimaliseren van TV-kijken (maakt de geest lui).
Hier haalt hij studies aan waarin aangetoond werd dat het risico op Alzheimer en dementie 3 keer lager is bij mensen die lichamelijk en geestelijk actief blijven. Hij is zelf met zijn 90 jaar natuurlijk ook een levend voorbeeld van het positieve effect van een gezonde levensstijl!

4. Belang van ‘opruimen’
Opruimen leidt tot minder stress, helder denken, meer vertrouwen en geluksgevoelens en meer energie, zowel fysiek als mentaal. Hij maakt onderscheid tussen fysieke rommel (‘be ruthless or your clutter will grow each year), geestelijke rommel (leer nee te zeggen), tijd rommel (minimaliseer TV-kijken en e-mail) en emotionele rommel (leer om te vergeven en vergeten). Een opgeruimde geest maakt je gelukkig, zoals je dat ook ervaart tijdens een wandeling (explore Mother Nature every day).

5. Belang van spiritueel denken
Fee is een aanhanger van het Tao-isme. Hij benadrukt de voordelen van deze filosofie, waardoor je een kalmer leven en meer relaxte levensstijl krijgt. De kern is om eenvoud en rust te koesteren (‘live the simple life’), bescheiden te zijn, aandacht te hebben voor anderen, met weinig tevreden te zijn, van de natuur te genieten en het leven te accepteren. Als je hier een gewoonte van kunt maken, leef je een rustig en tevreden leven zonder stresshormonen.
Kortom, Earl Fee is een inspirerende persoonlijkheid die een interessant boek heeft geschreven dat tot nadenken stemt. Het boek leest ook vlot weg, mede door zijn humor en vele anekdotes. Zo start hij zijn lezingen altijd met de stelling dat hij het geheim kent om snel 1 miljoen dollar te verdienen. Aan het eind van zijn lezing verklapt hij dan het geheim: zijn gezonde levensstijl leidt er toe dat je decennia langer gezond blijft en meer pensioenuitkering zult krijgen!

Earl Fee in zijn woonkamer, te midden van zijn mooiste medailles (foto Mark Blinch, social media)
Earl Fee in zijn woonkamer, te midden van zijn mooiste medailles (foto Mark Blinch, social media)

Lees verder...